poniedziałek, 18 Mar 2019
Jesteś tutaj: Home Historia i zabytki Zabytki
Zabytki PDF Drukuj

Na terenie Gminy Somianka, znajduje się kilkanaście zabytków.Są to budowle różnego rodzaju. Od budynków mieszkalnych przez cmentarze, kościoły po parki krajobrazowe. Wszystkie wymienione są pod opieką Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

We wsi Popowo mieści się neogotycki pałac z oficyną, oraz murowana stajnia
z XVIII wieku. Przebudowany w drugiej połowie XIX wieku. Zniszczony w latach 1935 - 1945. Remontowany w latach 1950 - 1963 oraz 1984 - 1992. Wnętrze Pałacu odrestaurowano na wzór lat jego świetności, czyli przełomu XIX i XX wieku, (wpisany do Rejestru Zabytków
dn. 18.11.1959 r.). Wokół pałacu znajduje się Park Krajobrazowy z 2 ćwierćwiecza XIX wieku, (wpisany do Rejestru Zabytków dn. 10.12.1978 r.). Oba zabytki są we władaniu Ośrodka Doskonalenia Kadr Służby Więziennej.

W Pałacu można wynająć pokoje. Dodatkowo na terenie ODKSW przygotowano miejsca
w wybudowanym w latach 1975 - 1978 Hotelu. Mieści się tam stołówka i kawiarnia. Park Krajobrazowy jaki znajduje się u ,,podnóża" pałacu jest odnawiany. W jednej części usytuowano już "mini golf" i szereg oczek wodnych. Odnowieniu poddawane są: kort tenisowy, oraz staw z wieloma konstrukcjami drewnianymi. Około dwóch kilometrów dalej znajdują się dwa zabytkowe domy. Jeden z nich jest murowany z czerwonej cegły wybudowany w roku 1915, drugi zaś drewniany z 1913 r. Nomen omen stoją naprzeciw siebie. Są doskonałymi przykładami budownictwa i zdobnictwa kurpiowskiego z przed I wojny światowej.

Na rynku głównym we wsi Popowo Kościelne znajduje się neogotycki Kościół Parafialny z wyniosłą wieżą
z boku fasady. Wzniesiony w latach 1900 - 1904 wg projektu architekta Józefa Piusa Dziekońskiego, (wpisany do Rejestru Zabytków dn. 07.07.1981 r.). Wewnątrz znajdują się dwa boczne ołtarze z około 1740 r., z obrazami z XVII i XVIII wieku. W podziemiach koscioła znajdują się krypty grobowe rodziny Skarżyńskich.
Obok znajduje się drewniana plebania z 1838 r. oraz dwa budynki gospodarskie murowane z 1905 r.
Mieszkańcy Popowa twierdzą, że kiedyś w Popowie istniała hameria, w której wytapiano rudę żelaza.
W roku 1863 brali oni udział w Powstaniu Styczniowym. W czasie ostatniej wojny światowej za czynny udział w walce z okupantem, między innymi za pomoc udzieloną partyzantom 2 września 1944 r. hitlerowcy rozstrzelali 5 kobiet - mieszkanek Popowa. Tablica poświęcona tamtym chwilom znajduje się wmurowana w ścianę Parafialnego Kościoła.

Niedaleko Kościoła znajduje się cmentarz parafialny, (wpisany do Rejestru Zabytków w dn. 30.01.1986 r.). Parkan cmentarza zbudowany jest z kamienia ciosanego. Na cmentarzu tym mieści się murowana Kaplica Grobowa Rodziny Skarżyńskich z 1848 r. Niedaleko cmentarza Parafialnego, znajduje się cmentarz żydowski, (wpisany do Rejestru Zabytków dn. 27.01.86 r.).

 

W miejscowości Janki można zobaczyć "Dom Młynarza" - drewniany budynek z ok. 1920 r. Remontowany w latach 60-dziesiątych XX wieku.
500 metrów dalej mieści się pozostałość Zespołu Dworskiego, oficyna murowana z I połowy XIX wieku, oraz park Krajobrazowy z XIX wieku. Właściciel dworku remontuje go, a park zagospodarowuje. Powstaje tam szereg zarybianych stawów, (całość wpisana do Rejestru Zabytków dn. 08.07.1986 r.).
We wsi Barcice spotykamy perłę wśród gminnych zabytków - drewniany Kościół Parafialny, zabytek klasy "0". "Założenie parafii w Barcicach i budowa pierwszego Kościoła związana była z wielkim wzrostem osadniczym drobnego rycerstwa mazowieckiego w II połowie XIV wieku(...). Nazwa wsi "Partyci" pojawiła się po raz pierwszy w końcu XII wieku w związku z darowizną Żyry, wojewody mazowieckiego, dla Kościoła N.P. Marii na przedmieściu Płocka".1
Parafię w Barcicach eregował 9 września 1390 roku Dobiesław - biskup płocki, staraniem Pawła, proboszcza płockiego konwentu Norbertanek. Odnowienie erekcji
znajduje się w aktach archiwum parafialnego z datą 3 lipca 1627r. Należy przypuszczać, że budowę kościoła lub kaplicy rozpoczęto od razu. Inne źródła mówią o jeszcze wcześniejszej dacie: "Pierwszy wzmiankowany w wizytacji z 1754 r. kościół w Barcicach wybudowany został w 1616 r. na co wskazywać miała data widniejąca na belce tenczowej".2
Obecny kościół wybudowano w 1758r. na co wskazuje m.in. inskrypcja na belce tęczowej. W kościele znajdują się trzy ołtarze. Dwa boczne powstały prawdopodobnie w 1718r. jak wskazują akta archiwalne kościoła. Są to ołtarze pod wezwaniem św. Rozalii i św. Józefa. Główny ołtarz to obraz Najświętszej Marii Panny z Dzieciątkiem Jezus. W 1754r. powstała drewniana ambona. W 1808r. zakupiono monstrancje u złotnika Krygiera w Warszawie. Archiwum parafialne dysponuje "Aktami restauracji kościoła" z lat 1867 - 68. Podczas remontu w tych latach wymieniono podwaliny, gzymsy i krokwie, a także blachę na dachu. Zmieniły się ołtarze "w ołtarzu wielkim znajduje się obraz Marki Boskiej z suknią srebrną, pozłacana, który zasłaniany jest obrazem św. Stanisława. W górnej kondygnacji - obraz św. Rocha. W ołtarzach bocznych mieszczą się obrazy: św. Józefa, św. Anny, a u góry obraz św. Rozalii."3.
W roku 1882 dzwonnica miała dwa dzwony, zaś już w roku 1898 było ich trzy. "Pierwszy pod wezwaniem Niepokalanej Marii Panny został odlany przez Wainholdta w roku 1656 w Gdańsku. Drugi, pod wezwaniem św. Stanisława, odlany w Wegrowie przez Władkowskiego, kupiony w 1898r.
Trzeci dzwon, pod wezwaniem św. Anny, również odlano w Węgrowie w zakładzie Władkowskiego".4
W roku 1948 przeniesiono parafię z Barcic do Somianki. Założenia sakralne w Barcicach wpisano do Rejestru Zabytków w 1962 r.
Do planowanych, kompleksowych prac konserwatorskich w Barcicach przystąpił w 1998 r. zespół konserwatorów toruńskich pod nadzorem mgr. Joanny Ziemlewicz. Wymieniono podwaliny, okna i części bali w ścianach. Dach
z pokrycia blachą wymieniony został na gont. ,,Polska jest jedynym krajem na świecie, w którym do naszych czasów przetrwało tak wiele drewnianych świątyń o bardzo skromnej formie zewnętrznej. Artyści prowincjonalni przetwarzali wzory sztuk najznamienitszych artystów, dostosowując je do swoich możliwości oraz do możliwości swoich zleceniodawców. Sztuka prowincjonalna zatem daje podstawy do poznania nie tylko warsztatu przeciętnego rzemieślnika, ale
i gustu oraz możliwości finansowych fundatora,
a także odbiorcy."5
Przed kościołem znajduje się plac otoczony głazami narzutowymi, a w jego centrum stoi zabytkowa kapliczka wykonana z pnia drzewa.
W miejscowości Barcice znajduje się też zabytkowy cmentarz parafialny wpisany do Rejestru Zabytków w dniu 13.01.1986 r. Na cmentarzu tym jest wiele starych grobów. Wśród nich Nagrobek Wiktora Deplewskiego z 1910 r. (wpisany do Rejestru Zabytków dn. 30.01.1986 r.). Jest też wspólna mogiła rozstrzelanych przez hitlerowców we wrześniu 1944 r. mieszkańców Barcic za pomoc udzieloną partyzantom.
We wsi tej pod nr 22 znajduje się też drewniany dom z 1918 r. - własność Tadeusza Rakowskiego. Jest wspaniałym, dobrze zachowanym przykładem zdobnictwa domów w kulturze kurpiowskiej. Zachowały się ozdoby umieszczone pod dachem i pod oknami, także pięknie zdobiony ganek.
W miejscowości Jasieniec znajduje się drewniany dom nr 9 - własność Stanisława Dylaka z połowy XVIII roku przeniesiony na obecne miejsce w 1956 r.
W gminnej miejscowości Somianka na malowniczej skarpie znajduje się zespół dworski, murowany z 1833 r. W 1945 r. budynek adaptowano na szkołę podstawową. Wokół na zboczu skarpy znajduje się park z XIX wieku. W roku 1995 został sprzedany prywatnym właścicielom. W obecnej chwili pałac jest odrestaurowany na wzór dziewiętnastowiecznych budowli.
Nieopodal pałacu znajduje się dom w stylu dworkowym wybudowany dla zarządcy majątku Franciszka Wróbla. Pracował on u ówczesnego właściciela majątku Somianka pana Władysława Mullera. Stanowi przykład typowej dobrze zachowanej oficyny dworskiej. Zachowany tradycyjny rozkład pomieszczeń oraz kształt architektoniczny obiektu decyduje
o jego walorach kulturowych i historycznych.
W Somiance znajduje się jeszcze jeden budynek godny uwagi - jest to Kościół. Jest on o tyle nietypowy, że wcześniej budynek służył jako spichlerz.

W miejscowości Kręgi znajduje się złożenie pałacowo - parkowe z XIX wieku, (wpisane do Rejestru Zabytków dn. 05.04.1964 r.). Pałac należał do rodziny Leskich. Został wybudowany
w latach 1820 - 1830. W roku 1945 przebudowano jego wnętrze, spowodowane to było prawdopodobnie zniszczeniami wynikłymi w czasie II wojny światowej. Obok pałacu znajduje się murowana stajnia z I połowy XIX wieku, przebudowana wraz z pałacem w XX wieku. Park wokół pałacu jest przykładem parku krajobrazowego z XIX wieku. Został przekomponowany w 1927 r. Jak wynika z dokumentów zaprojektował go Stefan Rogowicz.

Przy drodze Krajowej Wyszków - Wierzbica znajduje się pomnik ku czci lotnika polskiego - Stefana Okrzeji, którego hitlerowcy zestrzelili w czasie II wojny światowej. Pomnik ma kształt śmigła samolotu. Jest pamiątką, o tym tragicznym wypadku

W miejscowości Wola Mystkowska stoi murowany Kościół Parafialny pod wezwaniem Serca Jezusowego. Jego budowa rozpoczęła się w bardzo nie fortunnym okresie, ponieważ tuż przed II wojną światową, w latach 1935 - 39. W okresie walk wojennych został częściowo zniszczony. Budowę wraz z naprawą ukończono po 1945 r. Na cmentarzu parafialnym w Woli Mystkowskiej znajduje się Grób Ludwika Meliona z 1924 r. oraz drewniany krzyż
z I połowy XX wieku, (wpisane do Rejestru Zabytków dn. 30.01.1986 r.).

Skorki to wieś w której zachował się chyba najpiękniejszy ze wszystkich w gminie parków. Należał on do rodziny Rakowieckich. Na terenie byłej posiadłości swoim urokiem zachwycają ogromne dęby. Widać pozostałość alejek prowadzących do dworu, który niestety już dziś nie istnieje.
W środkowej części parku znajduje się obelisk, upamiętniający śmierć córki właściciela dworu z 1918 r.

W miejscowości Stary Mystkówiec znajduje się - choć w nie zbyt dobrym stanie - Zespół Dworski. W nim dwa drewniane budynki dworskie. Pierwszy
z 1898 r., a drugi własności Janiny Ojrzyńskiej z lat 1924 - 1925. W pobliżu znajduje się drewniany czworak
z początku XX wieku, oraz murowany spichlerz z kamienia ciosanego z lat 1925 - 1930. Wokół pozostałości Parku Krajobrazowego z II połowy XIX wieku, który łączy się z Puszczą Białą. Całość została wpisana do Rejestru Zabytków dn. 08.07.1986 r.
Miejscowość Zdziebórz to wieś w której zachowało się kilka starych drewnianych chałup. Najstarszy z domów to dom własności Jana Króla z 1910 r., przeniesiony na obecne miejsce w 1931 r. Bardzo dobrze zachowany jest też dom własności Józefa Króla z 1914 r. Pozostałe, to domy z lat 1939 - 1948. Jest to o tyle zaskakujące, że są to lata
II wojny światowej. Wieś zachowała bardzo dużo kultury kurpiowskiej, chyba najwięcej w całej gminie.
Obok na granicy dwóch wsi Zdziebórz
i Ulasek znajduje się murowana kapliczka wybudowana w 1939 r. Podobno miała chronić wioski od ataku nieprzyjaciela
w czasie drugiej woj
ny światowej.

W miejscowości Ulasek znajduje się też zagroda własności Małgorzaty Morawskiej w której znajduje się drewniany dom z 1912 roku oraz drewniana obora - rzadkość wśród takich zabytków.

We wsi Suwin znajduje się Wiatrak Koźlak, obecnie młyn elektryczny - własność R. Rogalinskiego. Jest to drewniana budowla postawiona w 1880 roku. W 1930 roku został przeniesiony na obecne miejsce z miejscowości Wielątki Rosochate, a następnie przebudowany i adaptowany na młyn elektryczny w 1954 roku. Został wpisany do Rejestru Zabytków dn. 12.10.1981 roku.

1, 2, 3, 4, 5) Olejak E. "Kościół w Barcicach" Mazowsze Nr 13 (1/2000) styczeń 2000

Tekst opracowała:
podinspektor do spraw planowania przestrzennego,
rolnictwa, ochrony środowiska i promocji gminy
mgr. Iwona Kozon

Dane na temat wpisów do Rejestru Zabytków oraz daty budowy i przebudów pobrane z publikacji "Zabytki Architektury i Budownictwa w Polsce" Wydane przez Wojewódzki Ośrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie w roku l989.